Waar moet je op letten als je het etiket van een nieuwe batch controleert?

Het etiket is het enige deel van je werk dat de klant leest. Het is ook het onderdeel waar een fout het langst zichtbaar blijft, want een verkeerd gedrukt vel gaat mee tot de laatste pot verkocht is. Deze checklist loopt in vijf blokken langs alles wat je controleert voordat de eerste doos van een nieuwe batch dichtgaat.

Waarom de etiketcontrole een eigen moment verdient

In de meeste makerijen gebeurt het etiketteren tussendoor: de rollen liggen klaar, de printer staat aan, en er wordt gecontroleerd terwijl er tegelijk wordt afgevuld. Precies dan glipt er een oud vel tussendoor, of een houdbaarheidsdatum van de vorige productie.

Behandel de etiketcontrole daarom als een aparte handeling met een eigen moment, net zoals je de temperatuur op een vast punt afleest. Twee minuten voor de eerste doos zijn goedkoper dan een terugroepactie omdat er een allergeen ontbrak.

Doe de controle op het eerste gedrukte etiket van de batch, en herhaal hem kort bij de laatste. Wat tussendoor verschuift, ontdek je dan alsnog.

Blok 1: de verplichte vermeldingen

Loop eerst na of alles wat op een voorverpakt levensmiddel hoort, er ook werkelijk staat en leesbaar is.

1. De benaming van het product, zo dat een klant weet wat hij koopt, en niet alleen je merknaam of een fantasienaam.
2. De ingredientenlijst, in aflopende volgorde van gewicht, met de ingredienten zoals ze in je actuele recept staan.
3. De netto hoeveelheid, in de eenheid die bij je product hoort.
4. De houdbaarheidsaanduiding, in de vorm die past bij je product en met de juiste datum voor deze batch.
5. Het bewaarvoorschrift, en waar van toepassing de aanwijzing voor gebruik na opening.
6. Naam en adres van je bedrijf, zodat een klant of een toezichthouder weet bij wie hij moet zijn.
7. De voedingswaardevermelding, als die voor jouw product geldt.
8. Voor alcoholhoudende dranken het alcoholgehalte, en houd er rekening mee dat de Alcoholwet, die sinds 1 juli 2021 zo heet, verstrekking beneden de leeftijd van 18 jaar verbiedt.

Leg een goedgekeurd voorbeeldetiket vast in je administratie, met de datum vanaf wanneer het geldt. Bij elke wijziging maak je een nieuwe versie in plaats van de oude te overschrijven, zodat je later kunt aantonen wat er op een bepaalde batch stond.

Blok 2: de allergenen

Allergeneninformatie is geregeld in EU-verordening 1169/2011 en gaat over veertien aangewezen allergenen. Dit blok is het belangrijkste van de hele checklist, want dit is het punt waarop een fout gezondheidsschade oplevert en niet alleen ergernis.

De drie vragen die je per batch stelt

• Kloppen de allergenen met de partijen die je werkelijk hebt gebruikt? Niet met het recept, maar met de zakken en emmers die deze keer open zijn gegaan. Een leverancierswissel kan een allergeen toevoegen zonder dat je recept verandert.
• Zijn ze in de ingredientenlijst benadrukt? Een allergeen moet opvallen ten opzichte van de rest van de lijst, bijvoorbeeld vet gedrukt. Controleer dat dit in het gedrukte vel ook echt zichtbaar is en niet alleen in je ontwerpbestand.
• Klopt de vermelding over sporen? Zet die er alleen op als er in jouw ruimte werkelijk een reeel risico op kruisbesmetting is, en onderbouw waarom. Een vermelding uit voorzorg op alles maakt de informatie waardeloos voor wie erop moet vertrouwen.

Verkoop je ook onverpakt, aan de toonbank of op de markt, dan moet de informatie ook daar beschikbaar zijn. Mondeling mag, mits je het schriftelijk hebt vastgelegd en duidelijk maakt waar de klant het kan opvragen. Waar die verplichting precies vandaan komt en wat de toezichthouder verder wil zien, staat in het artikel over de hygienecode en de registratie die de NVWA verwacht.

Blok 3: houdbaarheid en bewaarvoorschrift

De houdbaarheidsdatum is per batch anders en is daarmee de vermelding die het vaakst blijft staan zoals hij was.

1. Reken de datum uit vanaf de productiedatum van deze batch, niet vanaf de dag van etiketteren.
2. Controleer of de gekozen termijn nog past bij je product. Verander je iets aan je recept, je verpakking of je proces, dan verandert de houdbaarheid mogelijk mee.
3. Kijk of het bewaarvoorschrift klopt met hoe het product werkelijk wordt vervoerd en verkocht. Een gekoeld product dat op een marktkraam in de zon staat, haalt zijn datum niet.
4. Controleer de schrijfwijze van de datum. Dag en maand omgedraaid is een klassieke fout die pas opvalt als een afnemer belt.

Blok 4: de batchcode en het drukwerk

Dit blok verbindt het etiket met je administratie. Zonder een leesbare, unieke code op de verpakking is de rest van je partijboek onbruikbaar.

De code zelf

• Staat de code van deze batch erop, en niet die van de vorige?
• Is hij leesbaar voor iemand die hem aan de telefoon moet voorlezen, zonder tekens die op elkaar lijken?
• Komt de code exact overeen met de code in je registratie, in dezelfde schrijfwijze?
• Blijft hij leesbaar op de plek waar hij staat, ook als de verpakking nat wordt, in de vriezer gaat of in een krat schuift?

Hoe je zo'n code opbouwt zodat hij ook over jaren nog uniek is, staat uitgewerkt in de gids over batchnummering voor een makerij.

Het gedrukte vel

• Is de druk scherp genoeg, ook in de kleine letters van de ingredientenlijst?
• Zit er voldoende contrast tussen tekst en achtergrond, zodat het ook leesbaar is onder winkelverlichting?
• Plakt het etiket op de gebruikte verpakking, en blijft het zitten na koeling of condens?
• Ligt er nog drukwerk van een vorige batch bij de printer? Haal dat weg voordat je begint.

Blok 5: de administratieve afronding

Het laatste blok kost een minuut en is het deel dat mensen overslaan omdat de dozen al klaarstaan.

Handeling	Wanneer	Waarom het later telt
Foto van het eerste etiket bij de batch opslaan	Direct na de eerste druk	Bewijs van wat er werkelijk op stond
Aantal geetiketteerde eenheden noteren	Na het afvullen	Controlegetal bij het terughalen van een partij
Een eenheid apart zetten als monster	Voordat de eerste doos weggaat	Enige manier om een klacht te toetsen
Restant etiketten vernietigen of apart leggen	Aan het einde van de run	Voorkomt dat een oud vel op de volgende batch belandt
Batchcode op de pakbon zetten	Bij het inpakken voor de afnemer	Zonder dit weet je niet wie je moet bellen

Twee paar ogen, of een vaste tweede blik

Wie zijn eigen etiket controleert, leest wat hij verwacht te lezen. Werk je met meer mensen, laat dan iemand anders het eerste vel naast het goedgekeurde voorbeeld leggen. Werk je alleen, bouw dan afstand in: controleer op een uitgeprint vel in plaats van op je scherm, en lees de ingredientenlijst van achter naar voren.

Teken af wie heeft gecontroleerd en wanneer. Dat is geen bureaucratie: het maakt bij een probleem meteen duidelijk of het aan de controle lag of aan het drukwerk daarna, en het voorkomt dat een fout stilletjes wordt weggepoetst.

Wat te doen als je na de eerste doos een fout ontdekt

Het komt voor. De vraag is dan niet of je iets doet, maar hoe ver de fout reikt.

1. Stop de etikettering en leg alles wat al is geetiketteerd apart, fysiek gescheiden van de rest.
2. Bepaal of de fout de veiligheid raakt. Een ontbrekend of onjuist allergeen is van een andere orde dan een verkeerd geschreven merkregel.
3. Kijk in je registratie of er al eenheden zijn weggegaan, en zo ja naar welke adressen en hoeveel.
4. Herstel, heretiketteer of blokkeer, en noteer wat je hebt gedaan en waarom.

Raakt de fout de veiligheid en is er al geleverd, dan zit je in een andere procedure. Hoe die verloopt, staat beschreven in het overzicht van de fouten die het vaakst in een partijadministratie sluipen, waar ook staat hoe je voorkomt dat je bij zo'n moment met een halve keten in je handen staat.

Conclusie: een etiket controleer je een keer, maar wel echt

De hele controle kost een paar minuten en bestaat uit vijf blokken: de verplichte vermeldingen, de allergenen, de houdbaarheid, de code en het drukwerk, en de administratieve afronding. Wie die volgorde vasthoudt en het eerste vel van elke batch bewaart, vangt vrijwel elke fout af voordat er een doos de deur uit gaat.

In het etiketoverzicht van Batchboek hangt die controle vast aan de batch zelf: de allergenen komen uit de gebruikte grondstofpartijen, de houdbaarheidsdatum wordt vanaf de productiedatum berekend en het goedgekeurde etiket blijft bij de partij bewaard. Wil je zien hoe dat voor jouw product uitpakt, dan loopt Jimenez Julien je etiketten graag een keer met je door. Beschrijf je situatie via het contactformulier en je hoort binnen twee werkdagen van hem.